{"id":1476,"date":"2023-03-09T15:10:17","date_gmt":"2023-03-09T08:10:17","guid":{"rendered":"https:\/\/robostock.vn\/web\/?p=1476"},"modified":"2023-03-09T15:10:18","modified_gmt":"2023-03-09T08:10:18","slug":"100-cau-noi-noi-tieng-cua-cha-de-thuyet-tien-hoa-charles-darwin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/robostock.vn\/web\/100-cau-noi-noi-tieng-cua-cha-de-thuyet-tien-hoa-charles-darwin\/","title":{"rendered":"100 C\u00e2u N\u00f3i N\u1ed5i Ti\u1ebfng C\u1ee7a \u201cCha \u0110\u1ebb Thuy\u1ebft Ti\u1ebfn Ho\u00e1\u201d Charles Darwin"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Charles Darwin<\/strong>\u00a0(1809-1882) l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt ki\u1ec7t xu\u1ea5t v\u1edbi vai tr\u00f2 l\u00e0 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc, nh\u00e0 t\u1ef1 nhi\u00ean h\u1ecdc, nh\u00e0 \u0111\u1ecba ch\u1ea5t, v\u00e0 nh\u00e0 sinh h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi Anh. \u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf gi\u1edbi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn v\u1edbi thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a trong t\u00e1c ph\u1ea9m\u00a0<strong>\u201cNgu\u1ed3n g\u1ed1c c\u00e1c lo\u00e0i\u201d<\/strong>\u00a0v\u00e0o n\u0103m 1859. C\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a \u00f4ng th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn kh\u00e1i ni\u1ec7m ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean, \u0111\u1ea5u tranh sinh t\u1ed3n, khoa h\u1ecdc s\u1ef1 s\u1ed1ng, s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecba ch\u1ea5t \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t, qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi. \u00d4ng t\u1eebng nh\u1eadn r\u1ea5t nhi\u1ec1u huy ch\u01b0\u01a1ng v\u00ec s\u1ef1 c\u1ed1ng hi\u1ebfn c\u1ee7a m\u00ecnh cho khoa h\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li>\u201cT\u00ecnh y\u00eau \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c sinh v\u1eadt s\u1ed1ng l\u00e0 thu\u1ed9c t\u00ednh cao qu\u00fd nh\u1ea5t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.\u201d<\/li><li>\u201cB\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a b\u1ea3n n\u0103ng l\u00e0 n\u00f3 tu\u00e2n theo m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u1edbi l\u00fd tr\u00ed.\u201d<\/li><li>\u201cKh\u00f4ng ph\u1ea3i lo\u00e0i m\u1ea1nh nh\u1ea5t, kh\u00f4ng ph\u1ea3i lo\u00e0i th\u00f4ng minh nh\u1ea5t m\u00e0 l\u00e0 lo\u00e0i d\u1ec5 th\u00edch nghi nh\u1ea5t v\u1edbi s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i s\u1ebd s\u1ed1ng s\u00f3t.\u201d<\/li><li>\u201cTrong l\u1ecbch s\u1eed l\u00e2u d\u00e0i c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi (v\u00e0 c\u1ea3 lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt), nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc c\u00e1ch h\u1ee3p t\u00e1c v\u00e0 \u1ee9ng bi\u1ebfn hi\u1ec7u qu\u1ea3 nh\u1ea5t \u0111\u00e3 chi\u1ebfm \u01b0u th\u1ebf.\u201d<\/li><li>\u201cM\u1ed9t quy lu\u1eadt chung, d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c sinh v\u1eadt h\u1eefu c\u01a1, c\u1ee5 th\u1ec3 l\u00e0, sinh s\u00f4i, bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i, \u0111\u1ec3 cho k\u1ebb m\u1ea1nh nh\u1ea5t s\u1ed1ng s\u00f3t v\u00e0 k\u1ebb y\u1ebfu nh\u1ea5t bi\u1ebfn m\u1ea5t.\u201d<\/li><li>\u201cPh\u1ea3i th\u1eeba nh\u1eadn r\u1eb1ng c\u00e1c lo\u00e0i th\u01b0\u1eddng tr\u1edf n\u00ean qu\u00fd hi\u1ebfm tr\u01b0\u1edbc khi ch\u00fang tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng\u2026\u201d<\/li><li>\u201cThuy\u1ebft ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean ch\u1ee7 y\u1ebfu d\u1ef1a tr\u00ean quan \u0111i\u1ec3m m\u1ed7i lo\u1ea1i v\u00e0 m\u1ed7i lo\u00e0i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e0 duy tr\u00ec b\u1edfi ch\u00fang c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ea1nh tranh m\u1edbi \u01b0u vi\u1ec7t h\u01a1n so v\u1edbi c\u00e1c lo\u00e0i kh\u00e1c, cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0 s\u1ef1 di\u1ec7t vong t\u1ea5t y\u1ebfu c\u1ee7a nh\u1eefng c\u00e1 th\u1ec3 k\u00e9m \u01b0u vi\u1ec7t h\u01a1n.\u201d<\/li><li>\u201cM\u1ed9t con kh\u1ec9 M\u1ef9, sau khi say r\u01b0\u1ee3u m\u1ea1nh, s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd ch\u1ea1m v\u00e0o th\u1ee9c u\u1ed1ng \u0111\u00f3 n\u1eefa<\/li><li>\u201cM\u1ed9t nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ph\u1ea3i kh\u00f4ng c\u00f3 \u01b0\u1edbc mu\u1ed1n, kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh c\u1ea3m \u2013&nbsp; ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t tr\u00e1i tim \u0111\u01a1n thu\u1ea7n b\u1eb1ng \u0111\u00e1.\u201d<\/li><li>\u201cC\u1ea5p \u0111\u1ed9 cao nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 trong v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c l\u00e0 khi ch\u00fang ta nh\u1eadn ra r\u1eb1ng ch\u00fang ta ph\u1ea3i ki\u1ec3m so\u00e1t suy ngh\u0129 c\u1ee7a m\u00ecnh.\u201d<\/li><li>\u201cKh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t c\u01a1 b\u1ea3n gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 \u0111\u1ed9ng v\u1eadt v\u1ec1 kh\u1ea3 n\u0103ng c\u1ea3m nh\u1eadn s\u1ef1 vui th\u00edch v\u00e0 \u0111au \u0111\u1edbn, h\u1ea1nh ph\u00fac v\u00e0 \u0111au kh\u1ed5.\u201d<\/li><li>\u201cCh\u1ecdn l\u1ecdc gi\u1edbi t\u00ednh ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng theo m\u1ed9t c\u00e1ch th\u1ee9c \u00edt kh\u1eaft khe h\u01a1n so v\u1edbi ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean. C\u00e1i sau t\u1ea1o ra \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a n\u00f3 b\u1edfi s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i ho\u1eb7c s\u1ef1 di\u1ec7t vong \u1edf m\u1ecdi l\u1ee9a tu\u1ed5i c\u1ee7a nh\u1eefng c\u00e1 nh\u00e2n th\u00e0nh c\u00f4ng h\u01a1n ho\u1eb7c \u00edt th\u00e0nh c\u00f4ng h\u01a1n.\u201d<\/li><li>\u201cT\u00ecnh b\u1ea1n c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u01b0\u1edbc \u0111o gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a anh ta.\u201d<\/li><li>\u201cLo\u1ea1i b\u1ecf m\u1ed9t sai l\u1ea7m c\u0169ng t\u1ed1t nh\u01b0, v\u00e0 \u0111\u00f4i khi c\u00f2n t\u1ed1t h\u01a1n c\u1ea3 vi\u1ec7c thi\u1ebft l\u1eadp m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1eadt ho\u1eb7c s\u1ef1 th\u1eadt m\u1edbi.\u201d<\/li><li>\u201cM\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e1m l\u00e3ng ph\u00ed m\u1ed9t gi\u1edd \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u00e3 ch\u01b0a ph\u00e1t hi\u1ec7n ra gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng.\u201d<\/li><li>\u201cS\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1 th\u1ec3 c\u1ee7a m\u1ed7i lo\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra nhi\u1ec1u h\u01a1n s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i; v\u00e0 do \u0111\u00f3, c\u00f3 m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh \u0111\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean l\u1eb7p \u0111i l\u1eb7p l\u1ea1i, theo \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u1ea5t k\u1ef3 sinh v\u1eadt n\u00e0o, n\u1ebfu n\u00f3 thay \u0111\u1ed5i m\u1ed9t ch\u00fat theo b\u1ea5t k\u1ef3 c\u00e1ch n\u00e0o c\u00f3 l\u1ee3i cho b\u1ea3n th\u00e2n, trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n ph\u1ee9c t\u1ea1p v\u00e0 \u0111\u00f4i khi thay \u0111\u1ed5i c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng, s\u1ebd c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i s\u1ed1ng s\u00f3t cao h\u01a1n, v\u00e0 do \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ef1a ch\u1ecdn m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ef1 nhi\u00ean.\u201d<\/li><li>\u201cT\u1eeb nguy\u00ean t\u1eafc k\u1ebf th\u1eeba m\u1ea1nh m\u1ebd, b\u1ea5t k\u1ef3 gi\u1ed1ng n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn s\u1ebd c\u00f3 xu h\u01b0\u1edbng nh\u00e2n gi\u1ed1ng d\u1ea1ng m\u1edbi v\u00e0 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i c\u1ee7a n\u00f3.\u201d<\/li><li>\u201cT\u00f4i ngh\u0129 ch\u1eafc ch\u1eafn s\u1ebd x\u1ea3y ra sau khi c\u00e1c lo\u00e0i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh trong qu\u00e1 tr\u00ecnh ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean, nh\u1eefng lo\u00e0i kh\u00e1c s\u1ebd ng\u00e0y c\u00e0ng hi\u1ebfm h\u01a1n, v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0 tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng. C\u00e1c h\u00ecnh th\u1ee9c c\u1ea1nh tranh g\u1ea7n nh\u1ea5t v\u1edbi nh\u1eefng h\u00ecnh th\u1ee9c \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda \u0111\u1ed5i v\u00e0 c\u1ea3i ti\u1ebfn \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean s\u1ebd b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng nhi\u1ec1u nh\u1ea5t.\u201d<\/li><li>\u201cKhi ch\u00fang ta th\u1ea5y nh\u1eefng con c\u00f4n tr\u00f9ng \u0103n l\u00e1 c\u00e2y m\u00e0u xanh, g\u00e0 g\u00f4 tr\u1eafng x\u00e1m v\u00f9ng n\u00fai An \u2013 p\u01a1 \u1edf m\u00f9a \u0111\u00f4ng, g\u00e0 g\u00f4 c\u00f3 m\u00e0u \u0111\u1ecf c\u1ee7a c\u00e2y th\u1ea1ch nam, v\u00e0 g\u00e0 g\u00f4 \u0111en gi\u1ed1ng m\u00e0u than b\u00f9n \u0111\u1ea5t; ch\u00fang ta ph\u1ea3i tin r\u1eb1ng s\u1ef1 \u0111a d\u1ea1ng v\u1ec1 m\u00e0u s\u1eafc n\u00e0y&nbsp; gi\u00fap lo\u1ea1i chim v\u00e0 c\u00f4n tr\u00f9ng tr\u00e1nh kh\u1ecfi hi\u1ec3m nguy.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cDo \u0111\u00f3 t\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00f3&nbsp;l\u00fd do g\u00ec \u0111\u1ec3 nghi ng\u1edd s\u1ef1 ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 c\u00f4ng c\u1ee5 h\u1eefu hi\u1ec7u nh\u1ea5t ban cho m\u1ed7i lo\u1ea1i g\u00e0 g\u00f4 m\u1ed9t m\u00e0u s\u1eafc ph\u00f9 h\u1ee3p, v\u00e0 gi\u1eef m\u00e0u s\u1eafc \u0111\u00f3, khi \u0111\u00e3 thu \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean li\u00ean t\u1ee5c.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cKhi nh\u00ecn v\u00e0o nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c bi\u1ec7t nh\u1ecf gi\u1eefa c\u00e1c lo\u00e0i, v\u1edbi s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft ngh\u00e8o n\u00e0n c\u1ee7a ch\u00fang ta cho ph\u00e9p \u0111\u1ec3 nh\u1eadn x\u00e9t, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng quan tr\u1ecdng g\u00ec, ch\u00fang ta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00ean l\u00e0 kh\u00ed h\u1eadu, th\u1ee9c \u0103n\u2026 c\u00f3 l\u1ebd g\u00e2y m\u1ed9t s\u1ed1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u1ef1c ti\u1ebfp nh\u01b0ng y\u1ebfu. Song c\u00f2n c\u1ea7n thi\u1ebft h\u01a1n nhi\u1ec1u l\u00e0 ch\u00fang ta lu\u00f4n nh\u1eadn th\u1ee9c l\u00e0 c\u00f3 nhi\u1ec1u quy lu\u1eadt ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft t\u1edbi c\u1ee7a t\u01b0\u01a1ng quan t\u0103ng tr\u01b0\u1edfng, khi m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a c\u01a1 quan b\u1ecb thay \u0111\u1ed5i b\u1edfi s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i, v\u00e0 c\u00e1c s\u1eeda \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00edch t\u1ee5 b\u1edfi s\u1ef1 ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f3 l\u1ee3i cho, s\u1ebd g\u00e2y ra c\u00e1c bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00e1c, th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a t\u00ednh ch\u1ea5t kh\u00f4ng tr\u00f4ng \u0111\u1ee3i nh\u1ea5t.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cS\u1ef1 ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean s\u1ebd thay \u0111\u1ed5i c\u1ea5u tr\u00fac c\u1ee7a con ch\u01b0a tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh trong m\u1ed1i quan h\u1ec7 v\u1edbi cha m\u1eb9 n\u00f3, v\u00e0 trong m\u1ed1i quan h\u1ec7 c\u1ee7a cha m\u1eb9 v\u1edbi con. Trong th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ed9ng v\u1eadt, m\u1ed1i quan h\u1ec7 n\u00e0y s\u1ebd gi\u00fap c\u1ea5u tr\u00fac c\u1ee7a m\u1ed7i c\u00e1 th\u1ec3 th\u00edch nghi v\u00ec l\u1ee3i \u00edch c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng.\u201d<\/li><li>\u201cS\u1ef1 ch\u1ecdn l\u1ecdc gi\u1edbi t\u00ednh \u2013 B\u1edfi v\u00ec nh\u1eefng \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m d\u1ecb th\u01b0\u1eddng hay xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n thu\u1ea7n h\u00f3a \u1edf m\u1ed9t gi\u1edbi t\u00ednh v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c di truy\u1ec1n l\u1ea1i cho \u0111\u1ee9a con c\u00f9ng gi\u1edbi, t\u00ecnh hu\u1ed1ng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 c\u00f3 l\u1ebd c\u0169ng x\u1ea3y ra trong t\u1ef1 nhi\u00ean, v\u00e0 n\u1ebfu nh\u01b0 v\u1eady, s\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn t\u1ef1 nhi\u00ean s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i m\u1ed9t gi\u1edbi t\u00ednh trong m\u1ed1i quan h\u1ec7 ch\u1ee9c n\u0103ng v\u1edbi gi\u1edbi t\u00ednh kh\u00e1c, hay trong quan h\u1ec7 v\u1edbi c\u00e1c th\u00f3i quen cu\u1ed9c s\u1ed1ng ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c bi\u1ec7t trong hai gi\u1edbi t\u00ednh, nh\u01b0 \u0111\u00f4i khi l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee7a lo\u00e0i c\u00f4n tr\u00f9ng.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cTrong s\u1ed1 c\u00e1c con chim, cu\u1ed9c chi\u1ebfn th\u01b0\u1eddng di\u1ec5n ra k\u00e9m kh\u1ed1c li\u1ec7t h\u01a1n. T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ai \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 n\u00e0y \u0111\u1ec1u tin r\u1eb1ng c\u00f3 s\u1ef1 th\u00f9 \u0111\u1ecbch m\u1ea1nh nh\u1ea5t gi\u1eefa c\u00e1c con \u0111\u1ef1c c\u1ee7a nhi\u1ec1u lo\u00e0i \u0111\u1ec3 thu h\u00fat s\u1ef1 ch\u00fa \u00fd ch\u1ec9 c\u1ee7a m\u1ed9t con c\u00e1i.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cV\u1edbi nh\u1eefng sinh v\u1eadt c\u00f3 gi\u1edbi t\u00ednh ph\u00e2n bi\u1ec7t, c\u00e1c cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh trong h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u0111\u1ec1u l\u00e0 gi\u1eefa c\u00e1c con \u0111\u1ef1c \u0111\u1ec3 s\u1edf h\u1eefu con c\u00e1i. C\u00e1c c\u00e1 th\u1ec3 m\u1ea1nh nh\u1ea5t, hay nh\u1eefng c\u00e1 th\u1ec3 chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u th\u00e0nh c\u00f4ng nh\u1ea5t trong c\u00e1c \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n s\u1ed1ng kh\u00e1c nhau, s\u1ebd c\u00f3 nhi\u1ec1u con ch\u00e1u nh\u1ea5t. Nh\u01b0ng s\u1ef1 th\u00e0nh c\u00f4ng s\u1ebd ph\u1ee5 thu\u1ed9c nhi\u1ec1u v\u00e0o c\u00e1c v\u0169 kh\u00ed \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ho\u1eb7c c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n t\u1ef1 v\u1ec7, ho\u1eb7c v\u00e0o s\u1ef1 duy\u00ean d\u00e1ng c\u1ee7a con \u0111\u1ef1c, v\u00e0 m\u1ed9t ch\u00fat l\u1ee3i th\u1ebf s\u1ebd mang l\u1ea1i th\u1eafng l\u1ee3i.\u201d&nbsp;&nbsp;<\/li><li>\u201cNh\u1eefng lo\u00e0i c\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ed3ng s\u1edbm nh\u1ea5t c\u1ee7a ch\u00fang ta, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 l\u00faa m\u1ef3, v\u1eabn th\u01b0\u1eddng sinh ra nh\u1eefng bi\u1ebfn th\u1ec3 m\u1edbi; v\u1eadt nu\u00f4i s\u1edbm nh\u1ea5t c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1eabn c\u00f2n c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i v\u00e0 c\u1ea3i thi\u1ec7n b\u1ea3n th\u00e2n nhanh.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cT\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 v\u1eady, s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i l\u1edbn c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng kh\u00e1c bi\u1ec7t b\u00ean ngo\u00e0i gi\u1eefa c\u00e1c ch\u1ee7ng t\u1ed9c c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi cho th\u1ea5y r\u1eb1ng ch\u00fang kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3 t\u1ea7m quan tr\u1ecdng nhi\u1ec1u; v\u00ec n\u1ebfu quan tr\u1ecdng, ch\u00fang \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh v\u00e0 b\u1ea3o t\u1ed3n t\u1eeb l\u00e2u, ho\u1eb7c b\u1ecb lo\u1ea1i b\u1ecf.\u201d<\/li><li>\u201cB\u1ea5t k\u1ef3 s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i n\u00e0o m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n l\u1ea1i th\u00ec kh\u00f4ng quan tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi ch\u00fang ta. Nh\u01b0ng s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u00ednh \u0111a d\u1ea1ng c\u1ee7a nh\u1eefng sai kh\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ebf th\u1eeba trong c\u1ea5u tr\u00fac, c\u1ea3 nh\u1eefng c\u00e1i k\u00e9m quan tr\u1ecdng v\u00e0 nh\u1eefng c\u00e1i r\u1ea5t quan tr\u1ecdng x\u00e9t v\u1ec1 m\u1eb7t sinh l\u00fd h\u1ecdc, l\u00e0 c\u1ef1c k\u1ef3 l\u1edbn.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cBi\u1ebfn \u0111\u1ed5i l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0 nh\u1eefng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i di\u1ec5n ra trong qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a m\u1ed9t th\u1ee9 hay m\u1ed9t lo\u00e0i. Bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i c\u00e1 th\u1ec3 l\u00e0 nh\u1eefng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i x\u1ea3y ra trong \u0111\u1eddi c\u00e1 th\u1ec3.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201c\u1ede c\u00e1c lo\u00e0i sinh s\u1ea3n v\u00f4 t\u00ednh bao gi\u1edd bi\u1ebfn d\u1ecb c\u0169ng \u00edt phong ph\u00fa h\u01a1n \u1edf c\u00e1c lo\u00e0i sinh s\u1ea3n h\u1eefu t\u00ednh.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cBi\u1ebfn d\u1ecb c\u00e1 th\u1ec3 l\u00e0 ngu\u1ed3n nguy\u00ean li\u1ec7u ch\u1ee7 y\u1ebfu c\u1ee7a qu\u00e1 tr\u00ecnh ti\u1ebfn ho\u00e1. Trong \u0111\u00f3, sai d\u1ecb c\u00e1 th\u1ec3 c\u00f3 vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng h\u01a1n ch\u1ec7ch h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t, b\u1edfi v\u00ec lo\u1ea1i bi\u1ebfn d\u1ecb n\u00e0y d\u00f9 ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng sai kh\u00e1c nh\u1ecf, nh\u01b0ng r\u1ea5t ph\u1ed5 bi\u1ebfn, th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean ph\u00e1t sinh, v\u00f4 c\u00f9ng phong ph\u00fa.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cL\u00e1 c\u00e2y mao l\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc khi ph\u00e1t tri\u1ec3n trong kh\u00f4ng kh\u00ed c\u00f3 h\u00ecnh d\u1ea1ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng, ph\u00e1t tri\u1ec3n trong n\u01b0\u1edbc l\u00e1 c\u00f3 h\u00ecnh s\u1ee3i.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cV\u1ecbt tr\u1eddi \u0111em v\u1ec1 nu\u00f4i trong ao nh\u00e0 sau 4 \u2013 5 th\u1ebf h\u1ec7 m\u1edbi ph\u00e1t sinh nh\u1eefng bi\u1ebfn d\u1ecb v\u1ec1 t\u1ea7m v\u00f3c, m\u00e0u l\u00f4ng.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201c\u0110\u1ed9 d\u00e0y l\u00f4ng th\u00fa ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 th\u1ea5p c\u1ee7a kh\u00ed h\u1eadu. S\u1ee9c l\u1edbn c\u1ee7a v\u1eadt nu\u00f4i ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng, ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng th\u1ee9c \u0103n.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cCh\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00f4ng b\u1eb1ng b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00eau \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 v\u00e0 c\u00e2n b\u1eb1ng c\u00e1c d\u1eef ki\u1ec7n v\u00e0 l\u1eadp lu\u1eadn \u1edf c\u1ea3 hai ph\u00eda c\u1ee7a m\u1ed7i c\u00e2u h\u1ecfi.\u201d<\/li><li>\u201cCh\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ph\u1ee9c t\u1ea1p k\u1ef3 di\u1ec7u c\u1ee7a m\u1ed9t sinh v\u1eadt h\u1eefu c\u01a1; nh\u01b0ng tr\u00ean gi\u1ea3 thuy\u1ebft \u1edf \u0111\u00e2y n\u00e2ng cao \u0111\u1ed9 ph\u1ee9c t\u1ea1p n\u00e0y t\u0103ng l\u00ean nhi\u1ec1u. M\u1ed7i sinh v\u1eadt s\u1ed1ng ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 m\u1ed9t m\u00f4 h\u00ecnh thu nh\u1ecf \u2013 m\u1ed9t v\u0169 tr\u1ee5 nh\u1ecf, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb m\u1ed9t lo\u1ea1t c\u00e1c sinh v\u1eadt t\u1ef1 nh\u00e2n gi\u1ed1ng, t\u1eebng ph\u00fat kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 nhi\u1ec1u nh\u01b0 c\u00e1c v\u00ec sao tr\u00ean tr\u1eddi.\u201d<\/li><li>\u201cM\u1ed9t lo\u00e0i th\u1ef1c v\u1eadt \u1edf r\u00eca sa m\u1ea1c \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1ea5u tranh \u0111\u1ec3 gi\u00e0nh s\u1ef1 s\u1ed1ng ch\u1ed1ng l\u1ea1i h\u1ea1n h\u00e1n, m\u1eb7c d\u00f9 \u0111\u00fang h\u01a1n th\u00ec n\u00f3 ph\u1ea3i ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o \u0111\u1ed9 \u1ea9m.\u201d<\/li><li>\u201cM\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh sinh t\u1ed3n, l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng v\u1eady, \u0111\u1ec1u ph\u00e1t tri\u1ec3n t\u1eeb t\u1ef7 l\u1ec7 cao t\u1ea1i \u0111\u00f3 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c c\u01a1 th\u1ec3 s\u1ed1ng c\u00f3 xu h\u01b0\u1edbng t\u0103ng l\u00ean. M\u1ecdi th\u1ef1c th\u1ec3 s\u1ed1ng m\u00e0 trong su\u1ed1t th\u1eddi gian t\u1ed3n t\u1ea1i t\u1ef1 nhi\u00ean cho ra tr\u1ee9ng hay h\u1ea1t gi\u1ed1ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i h\u1ee9ng ch\u1ecbu s\u1ef1 h\u1ee7y di\u1ec7t trong m\u1ed9t kho\u1ea3ng th\u1eddi gian sinh t\u1ed3n n\u00e0o \u0111\u00f3 c\u1ee7a n\u00f3, v\u00e0 trong su\u1ed1t m\u1ed9t s\u1ed1 m\u00f9a hay n\u0103m.\u201d<\/li><li>\u201cC\u00e2y t\u1ea7m g\u1eedi s\u1ed1ng nh\u1edd v\u00e0o c\u00e2y t\u00e1o v\u00e0 m\u1ed9t v\u00e0i lo\u00e0i kh\u00e1c, nh\u01b0ng ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u theo ngh\u0129a r\u1ea5t r\u1ed9ng l\u00e0 \u0111\u1ea5u tranh v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e2y n\u00e0y, b\u1edfi v\u00ec n\u1ebfu qu\u00e1 nhi\u1ec1u lo\u1ea1i c\u00e2y k\u00fd sinh&nbsp; n\u00e0y s\u1ed1ng tr\u00ean c\u00f9ng c\u00e2y, n\u00f3 s\u1ebd b\u1ecb y\u1ebfu d\u1ea7n r\u1ed3i b\u1ecb di\u1ec7t vong, nh\u01b0ng m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00e2y t\u1ea7m g\u1eedi non m\u1ecdc tr\u00ean c\u00f9ng m\u1ed9t nh\u00e1nh, ho\u00e0n to\u00e0n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i l\u00e0 \u0111ang \u0111\u1ea5u tranh v\u1edbi nhau.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cM\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh gi\u1eefa v\u00e0i lo\u00e0i c\u00e2y \u0111\u00e3 ph\u1ea3i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng th\u1ebf k\u1ef7; m\u1ed7i lo\u1ea1i h\u00e0ng n\u0103m r\u1ea3i h\u00e0ng ngh\u00ecn h\u1ea1t gi\u1ed1ng c\u1ee7a n\u00f3; m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn gi\u1eefa c\u00f4n tr\u00f9ng v\u1edbi c\u00f4n tr\u00f9ng \u2013 gi\u1eefa c\u00f4n tr\u00f9ng, \u1ed1c s\u00ean, v\u00e0 c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt kh\u00e1c v\u1edbi chim, c\u00e1c lo\u00e0i th\u00fa s\u0103n m\u1ed3i \u2013 t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u \u0111ang \u0111\u1ea5u tranh \u0111\u1ec3 t\u0103ng s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u00ecnh l\u00ean, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u c\u1ea1nh tranh nhau hay \u0103n c\u00e2y c\u1ecf, h\u1ea1t gi\u1ed1ng v\u00e0 c\u00e2y con, hay \u0103n c\u00e2y m\u00e0 m\u1ecdc l\u00ean \u0111\u1ea7u ti\u00ean. Ch\u00fang \u0111ang ki\u1ec1m ch\u1ebf l\u1eabn nhau!\u201d&nbsp;<\/li><\/ol>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ynghiasong.vn\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Charles_Darwin-cau-noi-hay.jpg\" alt=\"\nCharles Darwin c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00e2u n\u00f3i \u0111\u1ea7y tr\u00ed tu\u1ec7\" class=\"wp-image-2339\"\/><figcaption><strong>Charles Darwin<\/strong>&nbsp;c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00e2u n\u00f3i \u0111\u1ea7y tr\u00ed tu\u1ec7<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" start=\"41\"><li>\u201cCu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh bao gi\u1edd c\u0169ng kh\u1ed1c li\u1ec7t nh\u1ea5t gi\u1eefa c\u00e1c c\u00e1 th\u1ec3 thu\u1ed9c c\u00f9ng lo\u00e0i, b\u1edfi v\u00ec ch\u00fang th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean s\u1ed1ng c\u00f9ng m\u1ed9t n\u01a1i, \u0103n c\u00f9ng lo\u1ea1i th\u1ee9c \u0103n, v\u00e0 \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi c\u00f9ng m\u1ed1i hi\u1ec3m h\u1ecda. Trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee7a c\u00e1c bi\u1ebfn th\u1ec3 c\u00f9ng lo\u00e0i, t\u00ednh kh\u1ed1c li\u1ec7t c\u1ee7a cu\u1ed9c tranh \u0111\u1ea5u g\u1ea7n t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng, v\u00e0 \u0111\u00f4i khi ch\u00fang ta th\u1ea5y cu\u1ed9c canh tranh \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh nhanh ch\u00f3ng.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cKh\u00ed h\u1eadu c\u00f3 vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng trung b\u00ecnh c\u1ee7a lo\u00e0i v\u00e0 nh\u1eefng kho\u1ea3ng th\u1eddi gian b\u0103ng gi\u00e1 hay h\u1ea1n h\u00e1n, theo t\u00f4i, l\u00e0 nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec1m ch\u1ebf hi\u1ec7u qu\u1ea3 nh\u1ea5t.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201c\u1ea2nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a kh\u00ed h\u1eadu ban \u0111\u1ea7u c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f3 quan h\u1ec7 g\u00ec v\u1edbi cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh sinh t\u1ed3n; nh\u01b0ng th\u1eddi ti\u1ebft gi\u1ea3m l\u01b0\u1ee3ng th\u1ee9c \u0103n, n\u00f3 mang l\u1ea1i m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh kh\u1ed1c li\u1ec7t nh\u1ea5t gi\u1eefa c\u00e1c c\u00e1 th\u1ec3, cho d\u00f9 l\u00e0 c\u00f9ng hay kh\u00e1c lo\u00e0i m\u00e0 s\u1ed1ng nh\u1edd v\u00e0o c\u00f9ng d\u1ea1ng th\u1ee9c \u0103n. Th\u1eadm ch\u00ed khi kh\u00ed h\u1eadu, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 c\u1ef1c k\u1ef3 l\u1ea1nh, g\u00e2y l\u00ean \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u1ef1c ti\u1ebfp, th\u00ec n\u00f3 c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u00e2n t\u1ed1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng y\u1ebfu nh\u1ea5t.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cNh\u1eefng con v\u1eadt ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ee9c \u0103n \u00edt nh\u1ea5t trong su\u1ed1t m\u00f9a \u0111\u00f4ng gi\u00e1 l\u1ea1nh l\u00e0 nh\u1eefng con ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1edbn nh\u1ea5t.\u201d<\/li><li>\u201cVi\u1ec7c kh\u00ed h\u1eadu ph\u1ea7n l\u1edbn c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng thu\u1eadn l\u1ee3i \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c lo\u00e0i kh\u00e1c, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y r\u00f5 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 c\u00e1c lo\u00e0i c\u00e2y trong v\u01b0\u1eddn c\u1ee7a ch\u00fang ta ho\u00e0n to\u00e0n c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i trong kh\u00ed h\u1eadu hi\u1ec7n gi\u1edd, nh\u01b0ng kh\u00f4ng bao gi\u1edd tr\u1edf th\u00e0nh t\u1ef1 nhi\u00ean h\u00f3a, b\u1edfi v\u00ec ch\u00fang kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u1ea1nh tranh v\u1edbi lo\u00e0i b\u1ea3n \u0111\u1ecba c\u1ee7a ch\u00fang ta hay ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ef1 ph\u00e1 h\u1ee7y c\u1ee7a \u0111\u1ed9ng v\u1eadt.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cCh\u00fang ta th\u1ea5y r\u1eb1ng nh\u1eefng \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng hi\u1ec7n nay c\u00f3 di\u1ec7n t\u00edch g\u1ea5p ba di\u1ec7n t\u00edch \u0111\u1ea5t li\u1ec1n v\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ea3o nh\u1ecf n\u1eb1m r\u1ea3i r\u00e1c; nh\u01b0ng ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ea5y m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u1ea3o n\u00e0o th\u1ef1c s\u1ef1 mang t\u00ednh ch\u1ea5t \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng nh\u1eefng v\u1ebft t\u00edch thu\u1ed9c th\u1eddi k\u1ef3&nbsp;<strong>\u0111\u1ea1i c\u1ed5 sinh<\/strong>&nbsp;v\u00e0 k\u1ef7 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb.\u201d<\/li><li>\u201cDo \u0111\u00f3, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ebft lu\u1eadn r\u1eb1ng, \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i c\u00f3 \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng, th\u00ec v\u00e0o nh\u1eefng th\u1eddi k\u1ef3 nh\u01b0 k\u1ef7 \u0111\u1ea1i c\u1ed5 sinh hay \u0111\u1ec7 nh\u1ecb \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i nh\u1eefng l\u1ee5c \u0111\u1ecba hay \u0111\u1ea3o l\u1ee5c \u0111\u1ecba; v\u00ec n\u1ebfu c\u00f3 th\u00ec, nh\u1eefng kh\u1ed1i k\u1ebft t\u1ea7ng c\u1ed5 sinh v\u00e0 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb k\u1ef7 t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh. Sau \u0111\u00f3, m\u1ed9t ph\u1ea7n kh\u1ed1i \u1ea5y s\u1ebd ph\u1ea3i nh\u00f4 cao l\u00ean sau nh\u1eefng bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ecba ch\u1ea5t \u0111\u00e3 ph\u1ea3i x\u1ea3y ra trong c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n k\u00e9o d\u00e0i \u1ea5y.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cNh\u01b0 v\u1eady, n\u1ebfu ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1a v\u00e0o nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n tr\u00ean \u0111\u1ec3 k\u1ebft lu\u1eadn m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u th\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0: \u1edf nh\u1eefng v\u00f9ng hi\u1ec7n nay ng\u1eadp ch\u00ecm trong n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n \u0111\u00e3 c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 xa x\u01b0a nh\u1ea5t m\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft, v\u00e0 m\u1eb7t kh\u00e1c, \u1edf nh\u1eefng v\u00f9ng m\u00e0 hi\u1ec7n nay l\u00e0 l\u1ee5c \u0111\u1ecba, th\u00ec t\u1eeb k\u1ef7 Cambry c\u0169ng \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng v\u00f9ng \u0111\u1ea5t li\u1ec1n r\u1ed9ng l\u1edbn v\u00e0 ch\u00fang ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00e3 ph\u1ea3i tr\u1ea3i qua nh\u1eefng bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ecba ch\u1ea5t m\u1ea1nh m\u1ebd.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cC\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u1ed9ng v\u1eadt thu\u1ed9c c\u00e1c chi v\u00e0 l\u1edbp kh\u00e1c nhau kh\u00f4ng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i gi\u1ed1ng nhau v\u1ec1 t\u1ed1c \u0111\u1ed9 v\u00e0 m\u1ee9c \u0111\u1ed9.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cKh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t ph\u00e1t hi\u1ec7n kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc n\u00e0o n\u1ed5i b\u1eadt h\u01a1n ph\u00e1t hi\u1ec7n r\u1eb1ng m\u1ecdi c\u00e1 th\u1ec3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i g\u1ea7n nh\u01b0 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi v\u1edbi nhau tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cGi\u1edd \u0111\u00e2y ch\u00fang ta s\u1ebd xem x\u00e9t m\u1ed1i quan h\u1ec7 gi\u1eefa c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u00e3 tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng v\u00e0 c\u00e1c lo\u00e0i c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i. M\u1ed1i quan h\u1ec7 n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00ed gi\u1ea3i b\u1eb1ng nguy\u00ean l\u00ed di truy\u1ec1n. M\u1ed9t c\u00e1 th\u1ec3 tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng c\u00e0ng l\u00e2u th\u00ec l\u1ebd d\u0129 nhi\u00ean n\u00f3 s\u1ebd c\u00e0ng kh\u00e1c so v\u1edbi c\u00e1c c\u00e1 th\u1ec3 hi\u1ec7n \u0111ang t\u1ed3n t\u1ea1i.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cTrong t\u1ef1 nhi\u00ean, m\u1ecdi vi\u1ec7c s\u1ebd ph\u1ee9c t\u1ea1p h\u01a1n nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n \u1edf s\u01a1 \u0111\u1ed3 b\u1edfi c\u00e1c nh\u00f3m sinh v\u1eadt s\u1ebd c\u00f3 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f4ng h\u01a1n, ch\u00fang s\u1ebd t\u1ed3n t\u1ea1i trong nh\u1eefng kho\u1ea3ng th\u1eddi gian ng\u1eafn d\u00e0i r\u1ea5t kh\u00e1c nhau, v\u00e0 s\u1ebd c\u00f3 nh\u1eefng bi\u1ebfn d\u1ecb \u1edf nhi\u1ec1u c\u1ea5p \u0111\u1ed9 kh\u00e1c nhau.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cCh\u00fang ta ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng nh\u1eefng nh\u00f3m sinh v\u1eadt \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua nh\u1eefng qu\u00e1 tr\u00ecnh bi\u1ebfn d\u1ecb trong c\u00e1c k\u00ec \u0111\u1ecba ch\u1ea5t, v\u00e0 c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec3m gi\u1ed1ng nhau h\u01a1n so v\u1edbi con ch\u00e1u ch\u00fang ng\u00e0y nay, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n qua nh\u1eefng t\u1ea7ng \u0111\u1ecba ch\u1ea5t xa x\u01b0a. Nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc l\u1ed7i l\u1ea1c \u0111\u1ec1u ch\u1ee9ng minh \u0111i\u1ec1u n\u00e0y.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cTrong s\u1ed1 nh\u1eefng khung c\u1ea3nh g\u00e2y \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng s\u00e2u s\u1eafc trong t\u00e2m tr\u00ed t\u00f4i, kh\u00f4ng c\u1ea3nh n\u00e0o v\u01b0\u1ee3t qua s\u1ef1 th\u0103ng hoa c\u1ee7a nh\u1eefng khu r\u1eebng nguy\u00ean sinh kh\u00f4ng c\u00f3 b\u00e0n tay c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi\u2026\u201d<\/li><li>\u201cT\u00f3m l\u1ea1i, c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea3i thi\u1ec7n h\u01a1n \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed9t nh\u00e0 t\u1ef1 nhi\u00ean h\u1ecdc tr\u1ebb tu\u1ed5i, h\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh \u1edf nh\u1eefng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc xa x\u00f4i.\u201d<\/li><li>\u201cCh\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean g\u1ea7n nh\u01b0 ch\u1eafc ch\u1eafn s\u1ebd g\u00e2y ra s\u1ef1 tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng c\u1ee7a nhi\u1ec1u d\u1ea1ng s\u1ed1ng \u00edt \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3i thi\u1ec7n h\u01a1n v\u00e0 g\u00e2y ra c\u00e1i m\u00e0 t\u00f4i g\u1ecdi l\u00e0 S\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1ec1 \u0111\u1eb7c t\u00ednh.\u201d<\/li><li>\u201cHai y\u1ebfu t\u1ed1 kh\u00e1c bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c bao g\u1ed3m trong thu\u1eadt ng\u1eef \u201ck\u1ebf th\u1eeba\u201d \u2013 s\u1ef1 chuy\u1ec3n giao v\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1eb7c t\u00ednh;\u201d<\/li><li>\u201cH\u1ec7 th\u1ed1ng sinh s\u1ea3n r\u1ea5t d\u1ec5 b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng h\u01a1n so v\u1edbi b\u1ea5t k\u1ef3 c\u01a1 quan n\u00e0o kh\u00e1c c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3 tr\u01b0\u1edbc thay \u0111\u1ed5i c\u1ee7a \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n s\u1ed1ng.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cT\u00f4i xin n\u00f3i th\u00eam r\u1eb1ng m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00e1 th\u1ec3 s\u1ebd sinh s\u1ea3n t\u1ed1t nh\u1ea5t trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n nh\u00e2n t\u1ea1o (ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 lo\u00e0i th\u1ecf v\u00e0 ch\u1ed3n b\u1ecb nh\u1ed1t trong chu\u1ed3ng), cho th\u1ea5y h\u1ec7 th\u1ed1ng sinh s\u1ea3n c\u1ee7a ch\u00fang, do \u0111\u00f3, kh\u00f4ng b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng; t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 v\u1eady c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i lo\u00e0i th\u1ef1c v\u1eadt v\u00e0 \u0111\u1ed9ng v\u1eadt l\u1ea1i kh\u00f4ng th\u00edch h\u1ee3p v\u1edbi \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n thu\u1ea7n d\u01b0\u1ee1ng, v\u00e0 thay \u0111\u1ed5i r\u1ea5t \u00edt \u2013 c\u00f3 l\u1ebd thay \u0111\u1ed5i \u00edt h\u01a1n so v\u1edbi khi ch\u00fang trong t\u1ef1 nhi\u00ean.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cTh\u00f3i quen c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng quan tr\u1ecdng, nh\u01b0 trong giai \u0111o\u1ea1n ra hoa m\u00e0 c\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n sang n\u01a1i c\u00f3 kh\u00ed h\u1eadu kh\u00e1c.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cT\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 cho th\u1ea5y cu\u1ed9c chi\u1ebfn v\u1ec1 ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u00e3 v\u00e0 \u0111ang l\u00e0m nhi\u1ec1u h\u01a1n cho s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh h\u01a1n nh\u1eefng g\u00ec b\u1ea1n c\u00f3 v\u1ebb mu\u1ed1n th\u1eeba nh\u1eadn.\u201d<\/li><li>\u201cM\u1ed9t lo\u1ea1i ng\u0169 c\u1ed1c trong s\u1ef1 c\u00e2n b\u1eb1ng s\u1ebd x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u00e1 th\u1ec3 n\u00e0o s\u1ebd t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00e0 c\u00e1 th\u1ec3 n\u00e0o s\u1ebd bi\u1ebfn m\u1ea5t \u2013 gi\u1ed1ng ho\u1eb7c lo\u00e0i n\u00e0o s\u1ebd t\u0103ng v\u1ec1 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng, v\u00e0 lo\u00e0i n\u00e0o s\u1ebd gi\u1ea3m, ho\u1eb7c cu\u1ed1i c\u00f9ng s\u1ebd tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng.\u201d<\/li><li>\u201cT\u00f4i \u0111\u00e3 tuy\u00ean b\u1ed1, r\u1eb1ng trong m\u01b0\u1eddi ba lo\u00e0i chim s\u1ebb m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y s\u1ef1 ph\u00e2n lo\u1ea1i g\u1ea7n nh\u01b0 ho\u00e0n h\u1ea3o, t\u1eeb chi\u1ebfc m\u1ecf d\u00e0y \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, \u0111\u1ebfn m\u1ed9t chi\u1ebfc r\u1ea5t \u0111\u1eb9p, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c so s\u00e1nh v\u1edbi m\u1ecf chim ch\u00edch.\u201d<\/li><li>\u201cTr\u00ed th\u00f4ng minh d\u1ef1a tr\u00ean m\u1ee9c \u0111\u1ed9 hi\u1ec7u qu\u1ea3 c\u1ee7a m\u1ed9t lo\u00e0i trong vi\u1ec7c l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c ch\u00fang c\u1ea7n \u0111\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i.\u201d<\/li><li>\u201cB\u00ean c\u1ea1nh t\u00ecnh y\u00eau th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 s\u1ef1 c\u1ea3m th\u00f4ng, \u0111\u1ed9ng v\u1eadt c\u00f2n th\u1ec3 hi\u1ec7n nh\u1eefng ph\u1ea9m ch\u1ea5t kh\u00e1c li\u00ean quan \u0111\u1ebfn b\u1ea3n n\u0103ng x\u00e3 h\u1ed9i m\u00e0 \u1edf ch\u00fang ta, ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c.\u201d<\/li><li>\u201cM\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng ph\u1ea3n \u00e1nh nh\u1eefng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng trong qu\u00e1 kh\u1ee9 c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 \u0111\u1ed9ng c\u01a1 c\u1ee7a h\u1ecd \u2014 ch\u1ea5p thu\u1eadn m\u1ed9t s\u1ed1 v\u00e0 kh\u00f4ng t\u00e1n th\u00e0nh nh\u1eefng th\u1ee9 kh\u00e1c.\u201d<\/li><li>\u201cB\u1ea3n n\u0103ng \u0111\u01a1n gi\u1ea3n nh\u01b0 ong l\u00e0m t\u1ed5 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 l\u1eadt \u0111\u1ed5 to\u00e0n b\u1ed9 l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a t\u00f4i.\u201d<\/li><li>\u201cCh\u00fang t\u00f4i \u1edf \u0111\u00e2y kh\u00f4ng quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn hy v\u1ecdng hay n\u1ed7i s\u1ee3 h\u00e3i, ch\u1ec9 v\u1edbi s\u1ef1 th\u1eadt ch\u1eebng n\u00e0o l\u00fd tr\u00ed c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i cho ph\u00e9p ch\u00fang t\u00f4i kh\u00e1m ph\u00e1 ra n\u00f3.\u201d<\/li><li>\u201cT\u01b0\u01a1ng lai quan tr\u1ecdng v\u1edbi hi\u1ec7n t\u1ea1i bi\u1ebft bao nhi\u00eau khi xung quanh m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 con tr\u1ebb.\u201d<\/li><li>\u201cN\u1ebfu t\u00f4i c\u00f3 cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng l\u1ea1i l\u1ea7n n\u1eefa, t\u00f4i s\u1ebd th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t quy t\u1eafc \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdc m\u1ed9t s\u1ed1 b\u00e0i th\u01a1 v\u00e0 nghe m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1ea3n nh\u1ea1c \u00edt nh\u1ea5t m\u1ed9t l\u1ea7n m\u1ed7i tu\u1ea7n. V\u00ec c\u00f3 l\u1ebd ph\u1ea7n n\u00e3o nh\u0103n nheo c\u1ee7a t\u00f4i s\u1ebd gi\u1eef l\u1ea1i cho \u0111\u1ebfn h\u1ebft cu\u1ed9c \u0111\u1eddi. M\u1ea5t \u0111i nh\u1eefng th\u1ecb hi\u1ebfu n\u00e0y l\u00e0 m\u1ea5t \u0111i h\u1ea1nh ph\u00fac.\u201d<\/li><\/ol>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" start=\"71\"><li>\u201cN\u1ebfu s\u1ef1 kh\u1ed1n kh\u1ed5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o kh\u00f4ng ph\u1ea3i do c\u00e1c quy lu\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean, m\u00e0 do c\u00e1c \u0111\u1ecbnh ch\u1ebf c\u1ee7a ch\u00fang ta, th\u00ec t\u1ed9i l\u1ed7i c\u1ee7a ch\u00fang ta r\u1ea5t l\u1edbn.\u201d<\/li><li>\u201cCh\u00fang ta ng\u1eebng t\u00ecm ki\u1ebfm qu\u00e1i v\u1eadt d\u01b0\u1edbi gi\u01b0\u1eddng c\u1ee7a m\u00ecnh khi nh\u1eadn ra r\u1eb1ng ch\u00fang \u0111ang \u1edf b\u00ean trong ch\u00fang ta.\u201d<\/li><li>\u201cNh\u1eefng vi\u1ec7c l\u00e0m t\u1ed3i t\u1ec7 \u0111\u1ebfn t\u1eeb s\u1ef1 cu\u1ed3ng nhi\u1ec7t c\u1ee7a danh v\u1ecdng; ch\u1ec9 ri\u00eang t\u00ecnh c\u1ea3m ch\u00e2n th\u1eadt s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y t\u1ea5n c\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c m\u1ed9t c\u00e1ch cay \u0111\u1eafng.\u201d<\/li><li>\u201cT\u00f4i kh\u00f4ng th\u00edch \u0111i theo s\u1ef1 d\u1eabn d\u1eaft c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c m\u1ed9t c\u00e1ch m\u00f9 qu\u00e1ng.\u201d<\/li><li>\u201cM\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi h\u00e3y hy v\u1ecdng v\u00e0 tin t\u01b0\u1edfng v\u00e0o nh\u1eefng g\u00ec m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c.\u201d<\/li><li>\u201c\u2026 Chi\u1ebfc khi\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 quan tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi chi\u1ebfn th\u1eafng, c\u0169ng nh\u01b0 g\u01b0\u01a1m hay gi\u00e1o.\u201d<\/li><li>\u201cT\u1ef1 do t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00fac \u0111\u1ea9y t\u1ed1t nh\u1ea5t b\u1edfi s\u1ef1 soi s\u00e1ng d\u1ea7n d\u1ea7n trong t\u00e2m tr\u00ed c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, v\u1ed1n xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ee7a khoa h\u1ecdc.\u201d<\/li><li>\u201cKhi ch\u00fang ta xem m\u1ed7i sinh v\u1eadt h\u1eefu c\u01a1, t\u00f4i n\u00f3i t\u1eeb kinh nghi\u1ec7m s\u1ebd th\u00fa v\u1ecb h\u01a1n bao nhi\u00eau, th\u00ec vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch s\u1eed t\u1ef1 nhi\u00ean s\u1ebd tr\u1edf n\u00ean th\u00fa v\u1ecb h\u01a1n b\u1ea5y nhi\u00eau!\u201d<\/li><li>\u201cM\u1ed1i duy\u00ean c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng sinh v\u1eadt c\u00f9ng l\u1edbp \u0111\u00f4i khi \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ec3u th\u1ecb b\u1eb1ng m\u1ed9t c\u00e1i c\u00e2y l\u1edbn. T\u00f4i tin r\u1eb1ng s\u1ef1 v\u00ed von n\u00e0y ph\u1ea7n l\u1edbn n\u00f3i l\u00ean s\u1ef1 th\u1eadt. Nh\u1eefng c\u00e0nh c\u00e2y xanh v\u00e0 \u0111ang ch\u1edbm n\u1edf c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho c\u00e1c lo\u00e0i hi\u1ec7n c\u00f3; v\u00e0 nh\u1eefng con \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra trong nh\u1eefng n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho s\u1ef1 k\u1ebf th\u1eeba l\u00e2u d\u00e0i c\u1ee7a c\u00e1c lo\u00e0i \u0111\u00e3 tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng.\u201d<\/li><li>\u201c\u1ede m\u1ed7i th\u1eddi k\u1ef3 sinh tr\u01b0\u1edfng, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c c\u00e0nh c\u00e2y \u0111ang ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1ec1u c\u1ed1 g\u1eafng ph\u00e2n nh\u00e1nh ra m\u1ecdi ph\u00eda, \u0111\u00e8 l\u00ean v\u00e0 ti\u00eau di\u1ec7t c\u00e1c c\u00e0nh c\u00e2y xung quanh, gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00e1ch c\u00e1c lo\u00e0i v\u00e0 nh\u00f3m lo\u00e0i lu\u00f4n \u00e1p \u0111\u1ea3o c\u00e1c lo\u00e0i kh\u00e1c trong tr\u1eadn \u0111\u1ea1i chi\u1ebfn sinh t\u1ed3n.\u201d<\/li><li>\u201cTrong s\u1ed1 r\u1ea5t nhi\u1ec1u c\u00e0nh c\u00e2y n\u1ea3y n\u1edf khi c\u00e2y c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ee5i c\u00e2y, ch\u1ec9 c\u00f3 hai ho\u1eb7c ba c\u00e0nh, nay \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u00e0nh c\u00e1c c\u00e0nh l\u1edbn, nh\u01b0ng v\u1eabn t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00e0 ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c c\u00e0nh kh\u00e1c; v\u00ec v\u1eady v\u1edbi c\u00e1c lo\u00e0i s\u1ed1ng trong c\u00e1c th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ecba ch\u1ea5t l\u00e2u \u0111\u1eddi, r\u1ea5t \u00edt lo\u00e0i \u0111\u1ec3 l\u1ea1i h\u1eadu du\u1ec7 s\u1ed1ng v\u00e0 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i.\u201d<\/li><li>\u201cNgay t\u1eeb l\u1ea7n m\u1ecdc \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a c\u00e2y, nhi\u1ec1u chi v\u00e0 c\u00e0nh \u0111\u00e3 m\u1ee5c n\u00e1t v\u00e0 r\u1ee5ng; v\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e1nh r\u1ee5ng v\u1edbi nhi\u1ec1u k\u00edch c\u1ee1 kh\u00e1c nhau c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho to\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c lo\u00e0i, h\u1ecd v\u00e0 chi m\u00e0 hi\u1ec7n nay kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ea1i di\u1ec7n s\u1ed1ng, v\u00e0 ch\u00fang ta ch\u1ec9 bi\u1ebft \u0111\u1ebfn \u1edf tr\u1ea1ng th\u00e1i h\u00f3a th\u1ea1ch.\u201d<\/li><li>\u201cS\u1ef1 thi\u1ebfu hi\u1ec3u bi\u1ebft s\u00e2u s\u1eafc c\u1ee7a ch\u00fang ta, v\u00e0 s\u1ef1 gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh qu\u00e1 cao c\u1ee7a ch\u00fang ta, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i ch\u00fang ta kinh ng\u1ea1c khi nghe v\u1ec1 s\u1ef1 tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng c\u1ee7a m\u1ed9t sinh v\u1eadt h\u1eefu c\u01a1; v\u00e0 v\u00ec ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ea5y nguy\u00ean nh\u00e2n, ch\u00fang ta vi\u1ec7n d\u1eabn c\u00e1c tr\u1eadn \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng th\u1ee7y \u0111\u1ec3 t\u00e0n ph\u00e1 th\u1ebf gi\u1edbi, ho\u1eb7c ph\u00e1t minh ra lu\u1eadt v\u1ec1 th\u1eddi gian t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a c\u00e1c d\u1ea1ng s\u1ed1ng!\u201d<\/li><li>\u201cH\u00e3y lu\u00f4n lu\u00f4n n\u00ean nh\u1eadn th\u1ee9c r\u00f5 r\u00e0ng v\u1ec1 s\u1ef1 thi\u1ebfu hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a ch\u00fang ta.\u201d<\/li><li>\u201cGi\u1edbi h\u1ea1n c\u1ee7a ki\u1ebfn th\u1ee9c con ng\u01b0\u1eddi trong b\u1ea5t k\u1ef3 \u0111\u1ec1 t\u00e0i n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 quan t\u00e2m cao \u0111\u1ed9, c\u00f3 th\u1ec3 gia t\u0103ng b\u1edfi tr\u00ed t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng l\u00e2n c\u1eadn.\u201d<\/li><li>\u201cTh\u01b0\u1eddng c\u00f3 m\u1ed9t c\u01a1n r\u00f9ng m\u00ecnh l\u1ea1nh l\u1ebdo ch\u1ea1y qua t\u00f4i, v\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u1ef1 h\u1ecfi b\u1ea3n th\u00e2n r\u1eb1ng li\u1ec7u m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng d\u00e0nh h\u1ebft t\u00e2m tr\u00ed cho nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng hay kh\u00f4ng.\u201d<\/li><li>\u201cNh\u01b0ng li\u00ean quan \u0111\u1ebfn th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eadt ch\u1ea5t, \u00edt nh\u1ea5t ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i xa \u0111\u1ebfn m\u1ee9c n\u00e0y \u2013 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn th\u1ee9c r\u1eb1ng c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n x\u1ea3y ra kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1edfi s\u1ef1 \u0111an xen c\u00e1ch ly c\u1ee7a Th\u1ea7n l\u1ef1c, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1c \u0111\u1ed9ng trong t\u1eebng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee5 th\u1ec3, m\u00e0 l\u00e0 do vi\u1ec7c thi\u1ebft l\u1eadp c\u00e1c quy lu\u1eadt chung.\u201d<\/li><li>\u201cCon ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf kh\u00f4ng t\u1ea1o ra t\u00ednh hay bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i; ch\u00fang ta ch\u1ec9 v\u00f4 t\u00ecnh \u0111\u01b0a c\u00e1c d\u1ea1ng h\u1eefu c\u01a1 v\u00e0o nh\u1eefng m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng m\u1edbi, sau \u0111\u00f3 c\u00e1c \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u00e3 g\u00e2y ra nh\u1eefng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i.\u201d<\/li><li>\u201cNh\u01b0ng con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 v\u00e0 \u0111ang ch\u1ecdn l\u1ecdc c\u00e1c bi\u1ebfn d\u1ecb do t\u1ef1 nhi\u00ean mang l\u1ea1i, r\u1ed3i nh\u00e2n ch\u00fang l\u00ean theo c\u00e1ch m\u00e0 m\u00ecnh mong mu\u1ed1n. Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ef1 do s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1c bi\u1ebfn d\u1ecb n\u00e0y v\u00ec l\u1ee3i \u00edch v\u00e0 ham mu\u1ed1n c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n. Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111i\u1ec1u n\u00e0y theo \u0111\u00fang l\u00fd thuy\u1ebft, ho\u1eb7c c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m m\u1ed9t c\u00e1ch v\u00f4 th\u1ee9c b\u1eb1ng c\u00e1ch b\u1ea3o t\u1ed3n c\u00e1c c\u00e1 th\u1ec3 c\u00f3 \u00edch l\u1ee3i nh\u1ea5t cho ch\u00fang ta v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, kh\u00f4ng c\u1ea7n suy ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c thay \u0111\u1ed5i n\u00f2i gi\u1ed1ng.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cC\u00f3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y ra nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng r\u1ea5t l\u1edbn t\u1edbi \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a c\u00e1c gi\u1ed1ng th\u00f4ng qua vi\u1ec7c ch\u1ecdn l\u1ef1a trong m\u1ed7i th\u1ebf h\u1ec7 nh\u1eefng c\u00e1 th\u1ec3 c\u00f3 \u00edt kh\u00e1c bi\u1ec7t, v\u1ed1n kh\u00f4ng c\u00f3 \u00edt gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng nghi\u00ean c\u1ee9u k\u1ef9 v\u1ec1 sinh v\u1eadt.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cQu\u00e1 tr\u00ecnh ch\u1ecdn l\u1ecdc n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t kh\u00e2u quan tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c t\u1ea1o ra nh\u1eefng gi\u1ed1ng v\u1eadt nu\u00f4i kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u00e0 c\u00f3 \u00edch. Vi\u1ec7c nhi\u1ec1u gi\u1ed1ng do con ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1o ra ph\u1ea7n l\u1edbn c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a c\u00e1c lo\u00e0i trong t\u1ef1 nhi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n qua nh\u1eefng nghi ng\u1edd kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i quy\u1ebft v\u1ec1 vi\u1ec7c li\u1ec7u c\u00f3 ph\u1ea3i \u0111a s\u1ed1 ch\u00fang l\u00e0 c\u00e1c gi\u1ed1ng hay l\u00e0 c\u00e1c lo\u00e0i kh\u00f4ng thu\u1ea7n ch\u1ee7ng.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cS\u1ef1 thi\u1ebfu hi\u1ec3u bi\u1ebft sinh ra s\u1ef1 qu\u1ea3 quy\u1ebft h\u01a1n l\u00e0 ki\u1ebfn th\u1ee9c; ch\u00ednh nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u00edt ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft nhi\u1ec1u m\u1edbi qu\u1ea3 quy\u1ebft kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y hay v\u1ea5n \u0111\u1ec1 kia s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c khoa h\u1ecdc gi\u1ea3i \u0111\u00e1p.\u201d<\/li><li>\u201cCh\u00fang t\u00f4i lu\u00f4n ch\u1eadm ch\u1ea1p trong vi\u1ec7c th\u1eeba nh\u1eadn b\u1ea5t k\u1ef3 thay \u0111\u1ed5i l\u1edbn n\u00e0o m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng nh\u00ecn th\u1ea5y c\u00e1c b\u01b0\u1edbc trung gian.\u201d<\/li><li>\u201cCon ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ph\u1ea9m ch\u1ea5t cao qu\u00fd c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u1edbi l\u00f2ng c\u1ea3m th\u00f4ng d\u00e0nh cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f3 ch\u1ecbu nh\u1ea5t, v\u1edbi l\u00f2ng nh\u00e2n t\u1eeb kh\u00f4ng ch\u1ec9 m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c m\u00e0 c\u00f2n v\u1edbi sinh v\u1eadt s\u1ed1ng khi\u00eam t\u1ed1n nh\u1ea5t, v\u1edbi tr\u00ed tu\u1ec7 gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ea7n th\u00e1nh c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u00e3 th\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o c\u00e1c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng v\u00e0 c\u1ea5u t\u1ea1o c\u1ee7a th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 \u2014 v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng quy\u1ec1n n\u0103ng cao c\u1ea3 n\u00e0y \u2014 Con ng\u01b0\u1eddi v\u1eabn mang trong c\u01a1 th\u1ec3 m\u00ecnh d\u1ea5u \u1ea5n kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00f3a nh\u00f2a v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a m\u00ecnh.\u201d<\/li><li>\u201cT\u00f4i ho\u00e0n to\u00e0n tin ch\u1eafc r\u1eb1ng c\u00e1c lo\u00e0i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ea5t bi\u1ebfn; nh\u01b0ng nh\u1eefng lo\u00e0i thu\u1ed9c nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 c\u00f9ng m\u1ed9t chi l\u00e0 con ch\u00e1u d\u00f2ng d\u00f5i c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 lo\u00e0i kh\u00e1c v\u00e0 n\u00f3i chung \u0111\u00e3 tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng, gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00e1c gi\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eeba nh\u1eadn c\u1ee7a b\u1ea5t k\u1ef3 lo\u00e0i n\u00e0o l\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 c\u1ee7a lo\u00e0i \u0111\u00f3. H\u01a1n n\u1eefa, t\u00f4i tin r\u1eb1ng ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean l\u00e0 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n s\u1eeda \u0111\u1ed5i \u0111\u1ed9c quy\u1ec1n.\u201d<\/li><li>\u201cN\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng c\u00f3 t\u1ed3n t\u1ea1i b\u1ea5t k\u1ef3 c\u01a1 quan ph\u1ee9c t\u1ea1p n\u00e0o, m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh th\u00e0nh b\u1edfi nhi\u1ec1u s\u1eeda \u0111\u1ed5i nh\u1ecf, li\u00ean ti\u1ebfp, th\u00ec l\u00fd thuy\u1ebft c\u1ee7a t\u00f4i s\u1ebd ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ecb ph\u00e1 v\u1ee1. Nh\u01b0ng t\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0o nh\u01b0 v\u1eady.\u201d<\/li><li>\u201cTh\u1eadt kh\u00f3 \u0111\u1ec3 tin v\u00e0o m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn \u0111\u00e1ng s\u1ee3 nh\u01b0ng l\u1eb7ng l\u1ebd \u0111ang \u1ea9n \u1ea5p ngay b\u00ean d\u01b0\u1edbi v\u1ebb ngo\u00e0i thanh b\u00ecnh c\u1ee7a thi\u00ean nhi\u00ean.\u201d<\/li><li>\u201cS\u1ebd r\u1ea5t th\u00fa v\u1ecb khi quan s\u00e1t ven c\u00e1c b\u1edd s\u00f4ng, c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u d\u1ea1ng th\u1ef1c v\u1eadt, tr\u00ean \u0111\u00f3 c\u00f3 nhi\u1ec1u chim ch\u00f3c sinh s\u1ed1ng, ca h\u00e1t tr\u00ean nh\u1eefng b\u1ee5i c\u00e2y, v\u1edbi nhi\u1ec1u s\u00e2u b\u1ecd s\u1ed1ng xung quanh, v\u00e0 giun b\u00f2 xuy\u00ean qua l\u1edbp \u0111\u1ea5t \u1ea9m \u01b0\u1edbt, cho th\u1ea5y r\u1eb1ng nh\u1eefng d\u1ea1ng c\u00f3 c\u1ea5u tr\u00fac t\u1ec9 m\u1ec9 n\u00e0y, c\u00f3 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c nhau, t\u00f9y thu\u1ed9c l\u1eabn nhau theo c\u00e1ch t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i ph\u1ee9c t\u1ea1p, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra theo quy lu\u1eadt h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng xung quanh ch\u00fang ta.\u201d&nbsp;<\/li><li>\u201cNh\u1eefng s\u1ef1 th\u1eadt sai l\u1ec7ch r\u1ea5t c\u00f3 h\u1ea1i cho s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ee7a khoa h\u1ecdc, v\u00ec ch\u00fang th\u01b0\u1eddng t\u1ed3n t\u1ea1i l\u00e2u d\u00e0i; nh\u01b0ng nh\u1eefng quan \u0111i\u1ec3m sai l\u1ea7m, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ed7 tr\u1ee3 b\u1edfi m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng, s\u1ebd \u00edt g\u00e2y h\u1ea1i, v\u00ec m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00f3 ni\u1ec1m vui th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh s\u1ef1 sai l\u1ea7m c\u1ee7a m\u00ecnh; v\u00e0 khi \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n, m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1eddng h\u01b0\u1edbng t\u1edbi sai l\u1ea7m s\u1ebd b\u1ecb \u0111\u00f3ng l\u1ea1i v\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 th\u1eadt th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf ra.\u201d<\/li><li>\u201cTrong t\u01b0\u01a1ng lai xa, t\u00f4i th\u1ea5y nh\u1eefng c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng r\u1ed9ng m\u1edf cho nh\u1eefng nghi\u00ean c\u1ee9u quan tr\u1ecdng h\u01a1n r\u1ea5t nhi\u1ec1u. T\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc s\u1ebd d\u1ef1a tr\u00ean m\u1ed9t n\u1ec1n t\u1ea3ng m\u1edbi, \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 thu l\u01b0\u1ee3m n\u0103ng l\u1ef1c tr\u00ed tu\u1ec7 c\u1ea7n thi\u1ebft v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng th\u00edch \u1ee9ng do nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i di\u1ec5n ra t\u1eeb t\u1eeb. \u00c1nh s\u00e1ng s\u1ebd soi s\u00e1ng ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi.\u201d<\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Charles Darwin\u00a0(1809-1882) l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt ki\u1ec7t xu\u1ea5t v\u1edbi vai tr\u00f2 l\u00e0 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc, nh\u00e0 t\u1ef1 nhi\u00ean h\u1ecdc, nh\u00e0 \u0111\u1ecba ch\u1ea5t, v\u00e0 nh\u00e0 sinh h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi Anh. \u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf gi\u1edbi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn v\u1edbi thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a trong t\u00e1c ph\u1ea9m\u00a0\u201cNgu\u1ed3n g\u1ed1c c\u00e1c lo\u00e0i\u201d\u00a0v\u00e0o n\u0103m 1859. C\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a \u00f4ng th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn &hellip; <a href=\"https:\/\/robostock.vn\/web\/100-cau-noi-noi-tieng-cua-cha-de-thuyet-tien-hoa-charles-darwin\/\" class=\"more-link\">Continue reading<span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;100 C\u00e2u N\u00f3i N\u1ed5i Ti\u1ebfng C\u1ee7a \u201cCha \u0110\u1ebb Thuy\u1ebft Ti\u1ebfn Ho\u00e1\u201d Charles Darwin&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-1476","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lam-nguoi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/robostock.vn\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1476","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/robostock.vn\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/robostock.vn\/web\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/robostock.vn\/web\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/robostock.vn\/web\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1476"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/robostock.vn\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1476\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1477,"href":"https:\/\/robostock.vn\/web\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1476\/revisions\/1477"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/robostock.vn\/web\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/robostock.vn\/web\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/robostock.vn\/web\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}